Przedkolonialna historia kawy

Pisałem już o przedkolonialnej historii herbaty (TUTAJ, TUTAJ i TUTAJ), a więc logiczną kontynuacją, zanim przejdę do historii kolonialnych, będzie kawa. Oczywiście przez cały czas będziemy mieć tu na myśli kawę ziarnistą, na bieżąco mieloną, gdyż taki wynalazki jak kawa rozpuszczalna smakowa to już XX wiek.

 

Legendarne początki

Kawa jest ściśle związana z kulturą bliskiego wschodu, zwłaszcza arabską i turecką, toteż do tego też obszaru odwoływać się będzie większość legend.

Jedna z legend, występująca w wielu wariacjach (w tym chrześcijańskiej – etiopskiej) opowiada o pasterzu, sufim albo podróżniku, który zaobserwował stado pobudzonych kóz. Zainteresowany tym zjawiskiem, postanowił zbadać, dlaczego zwierzęta są tak ożywione. Doszedł do tego, że spożywały one owoce kawowca i to dzięki nim nabierały energii. O odkryciu mieli dowiedzieć się też miejscowi mnisi, którzy również spróbowali owoców, a to z kolei dało im zdolność nieprzerwanej, czterdziestogodzinnej modlitwy. Podobnie jak w przypadku herbaty i buddyzmu, kawa zdobyła popularność również dzięki religii na której gruncie wyrosła jej tradycja.

Inna legenda głosi, że kawę przekazał Allah Mahometowi jako lekarstwo na chorobę proroka.

Mamy też romantyczną opowieść o tym, jak pustelnik Ali Ben Omar uzdrowił córkę króla, ale też zakochał się w niej, za co zamiast nagrody spotkało go wygnanie. Jednak zesłany przez Allaha anioł zdradził Omarowi sekret kawy, co przysporzyło pustelnikowi takiej popularności, że w końcu został zaakceptowany przez ojca dziewczyny. Opowieść ta wyjaśnia także jak kawa trafiła na dwory królewskie.

 

Faktyczne początki

Mimo, że Arabowie mają więcej legend, to palma pierwszeństwa w odkryciu kawy musi jednak przypaść Etiopczykom z prowincji Oromo. Natomiast pierwsze potwierdzone uprawy znajdowały się w okolicy miasta Harer, również w Etiopii.

Jednak kawa przyjęła się i rozpowszechniła w świecie islamu. Dzięki sufim szybko przewędrowała na Półwysep Arabski, gdzie już w XV wieku znajdujemy przekazy o drzewach kawowych w klasztorach. Sufi używali kawy to utrzymywania koncentracji podczas nocnych modlitw, a także to wprowadzania się w lekki rausz, który łączono z ekstazą.

Pierwszy szlak handlowy, na którym handlowano kawą powstał natomiast między Jemenem a Karaczi (dzisiejszy Pakistan). Warto zwrócić uwagę na fakt, że na rozprzestrzenienie się kawy z pewnością miał wpływ istniejący w tym czasie i świetnie prosperujący handel przyprawami korzennymi. Do końca XV wieku zasięg spożycia kawy wyszedł poza Jemen, trafiając do Mekki i Medyny, a stamtąd do Damaszki, Bagdadu czy Kairu. W ten sposób kawa stała się popularna także w mameluckim Egipcie. Metropolią, która kontrolowała handel i zazdrośnie strzegła swojego monopolu była Mocha.

Turcy przejmują kawę

Arabowie byli też pomysłodawcami kawiarni. Pierwsze z nich powstały w Kairze, a ich kultura szybko zrosła się ze szkołą teologii muzułmańskiej Al-Azhar. Wkrótce otwarto też kawiarnie w Aleppo, czy Instambule (1554). Kawa zaczęła rozprzestrzeniać się również na Imperium Osmańskie, które miało niedługo stać się głównym eksporterem i państwem odpowiedzialnym za zaszczepienie tego przysmaku w Europie.

Jak doszło do tego, że to Turkom, a nie Arabom przypadła rola „kawowego” narodu? Otóż przerażeni wzrostem popularności tej używki islamscy konserwatyści i teologowie z Mekki zakazali jej w roku 1511. Sułtan turecki jednak zniósł ten zakaz w swoim kraju w 1524 roku, co sprawiło, że kawa mogła zyskiwać na popularności w Turcji, zaś w pozostałych krajach muzułmańskich niekoniecznie. W dodatku Egipt powtórzył zakaz w 1532 roku, co jeszcze mocniej utrwaliło rosnący monopol Turków.

Kontakty Turcji z Europą (może niezbyt przyjazne, ale niewątpliwie intensywne) sprawiły, że Europejczycy także poznali kawę. Także na wschodzie w tym czasie zaczęli ją poznawać Persowie. Jednak to już część odrębnej historii.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s